|
عباس مهیاد ABBAS MAHYAD
| ||
|
کتاب L’écriture et la différence (نوشتار و تفاوت) مثل گراماتولوژی یک متن واحد با ساختار خطی ساده نیست، بلکه مجموعهای از مقالات است. بنابراین «توضیح کامل بر اساس متن اصلی» را به شکل بازسازی مفهومی دقیق و نزدیک به اصطلاحات خود دریدا ارائه میکنم، همراه با واژگان اصلی فرانسوی. ایده کلی کتابدریدا در این کتاب نشان میدهد که فلسفه غرب همواره گرفتار چیزی است که او آن را متافیزیک حضور (métaphysique de la présence) مینامد یعنی این باور که معنا، حقیقت و آگاهی باید به صورت کاملاً حاضر (présence) وجود داشته باشند ساختار کتابکتاب شامل تحلیل نویسندگان مختلف است از جمله Sigmund Freud اما همه این تحلیلها به یک مسئله مشترک برمیگردند نقد حضور و مرکز معنا مفهوم نوشتاردریدا مانند گراماتولوژی تأکید میکند نوشتار (écriture) فقط ثبت گفتار نیست بلکه ساختار کلی نشانهمندی (signification) است که در آن معنا همیشه در حرکت است différanceدر این کتاب نیز différance نقش مرکزی دارد différence (تفاوت) معنا همیشه در تفاوت میان نشانهها تولید میشود نقد هوسرلدر تحلیل Edmund Husserl دریدا نشان میدهد که هوسرل میخواهد معنا را در آگاهی ناب و حضور کامل حفظ کند اما حتی در “اکنون زنده” (présent vivant) همیشه ردّی از گذشته و آینده وجود دارد یعنی حضور کامل ممکن نیست فروید و ناخودآگاه نوشتاریدر تحلیل فروید (Sigmund Freud) دریدا نشان میدهد که روان انسان مانند یک متن نوشته میشود اما این متن هرگز شفاف نیست چون ناخودآگاه (inconscient) همیشه ردّها را جابهجا میکند پس ذهن هم نوعی écriture است فوكو و تاریخ گسستدر خوانش فوکو (Michel Foucault) دریدا نشان میدهد که تاریخ نه پیوستگی عقلانی بلکه مجموعهای از گسستها و تغییر ساختارهای گفتاری (discours) است اما او اضافه میکند که خود مفهوم گسست هم بدون ساختار نوشتار قابل فهم نیست آرتو و خشونت زباندر تحلیل آنتونن آرتو (Antonin Artaud) زبان به عنوان خشونت علیه بدن و حضور نشان داده میشود دریدا اینجا نشان میدهد که هیچ زبان “خالص” یا پیشازبانی وجود ندارد حتی فریاد هم ساختار نشانهای دارد باتای و تجربه مرزدر تحلیل ژرژ باتای (Georges Bataille) تجربه افراط، مرگ و امر ناممکن بررسی میشود دریدا نشان میدهد که حتی امر ناممکن نیز در زبان ثبت میشود پس بیرون از نوشتار چیزی وجود ندارد ساختارشکنی متندر کل کتاب، ساختارشکنی به این معنا عمل میکند نشان دادن اینکه هر متن بر یک تقابل سلسلهمراتبی بنا شده است مثل حضور / غیاب جمع بندی مفهومی کتابدر L’écriture et la différence
نتیجه نهاییاین کتاب نشان میدهد که فلسفه، روانکاوی و تاریخ و هیچ نقطهای بیرون از متن وجود ندارد
هر دو از کتاب L’écriture et la différence 1 خشونت و متافیزیکاین مقاله یکی از مهمترین خوانشهای دریدا از پدیدارشناسی است Edmund Husserl تلاش میکند معنا را در آگاهی ناب و حضور کامل (présence) حفظ کند یعنی معنا در یک اکنون زنده (présent vivant) کاملاً حاضر باشد نقد دریدادریدا میگوید این حضور کامل ممکن نیست چون هر معنا از طریق نشانه (sign) ساخته میشود و هر نشانه فقط در شبکه تفاوتها معنا دارد différanceمعنا همیشه در تفاوت (différence) حرکت میکند پس هیچ حضور خالصی وجود ندارد خشونت زبانزبان همیشه نوعی خشونت دارد چون برای معنا دادن باید انتخاب کند پس هیچ بیان کاملاً خنثی وجود ندارد نتیجه مقالهحتی فلسفه حضورمحور هم ناچار به نوشتار (écriture) است پس حضور همیشه از قبل شکسته است 2 ساختار، نشانه و بازی در گفتمان علوم انسانیاین مقاله نقد ساختارگرایی است ایده ساختارگراییدر ساختارگرایی معنا از روابط بین نشانهها ساخته میشود اما هنوز یک مرکز (centre) فرض میشود نقد مرکزدریدا میگوید مرکز بیرون از ساختار نیست بلکه خودش بخشی از بازی ساختار است پس مرکز ثابت وجود ندارد مفهوم بازی (jeu)وقتی مرکز حذف شود نشانهها وارد حالت بازی (jeu) میشوند یعنی حرکت آزاد نشانهها در شبکه تفاوتها بدون نقطه توقف نهایی différanceمعنا همیشه در تفاوت ساخته میشود و هیچ signifié نهایی وجود ندارد نتیجه مقالهساختار همیشه باز است جمع بندیدر هر دو مقاله از L’écriture et la différence دریدا نشان میدهد: حضور کامل ممکن نیست میرویم سراغ دو مقاله مهم دیگر از L’écriture et la différence: مقاله 4 و 5. 4 فروید و صحنه نوشتاراین مقاله درباره روانکاوی و رابطه آن با مفهوم نوشتار است Sigmund Freud ایده اصلی فروید از نگاه دریدافروید ذهن را به صورت لایهای از خاطرات، ردها و بازنماییها میبیند مثل یک دستگاه ثبت اثر نقد دریدادریدا میگوید ناخودآگاه را نمیتوان یک “حضور درونی شفاف” دانست ناخودآگاه مثل یک متن (écriture) عمل میکند نه مثل یک آگاهی حاضر مفهوم traceیکی از کلیدیترین مفاهیم این مقاله trace (رد) است هر تجربه ذهنی ردی از گذشته را حمل میکند پس هیچ لحظه خالص روانی وجود ندارد نتیجه مقاله فرویدناخودآگاه ساختار نوشتاری دارد 5 کلود لوی استروس و اسطورهشناسیاین مقاله نقد انسانشناسی ساختارگرا است Claude Lévi-Strauss ایده لوی استروساو میگوید اسطورهها بر اساس ساختارهای تقابل دوگانه ساخته میشوند مثل طبیعت / فرهنگ نقد دریدادریدا میگوید این تقابلها ظاهراً ثابتاند اما در واقع درون خودشان ناپایدار هستند چون هر طرف در تعریف طرف دیگر نقش دارد مسئله مرکزدر ساختارگرایی همیشه یک مرکز ضمنی وجود دارد که ساختار را ثابت نگه میدارد دریدا میگوید این مرکز هم بخشی از بازی نشانههاست نه چیزی بیرون از آن différance در اسطورهمعنا در اسطوره در تفاوت میان نشانهها ساخته میشود پس اسطوره هم یک متن باز است نه یک ساختار بسته نتیجه مقالهاسطورهها ساختار ثابت ندارند جمع بندی دو مقالهدر هر دو مقاله از L’écriture et la différence یک خط مشترک دیده میشود:
[ دوشنبه بیست و پنجم خرداد ۱۴۰۵ ] [ 1:2 ] [ عباس مهیاد ]
|
درباره وبلاگ  عباس مهیاد. نویسنده، پژوهش گر فلسفه و ادبیات، شاعر، فیلمساز، مترجم، منتقد. چیز چندانی نیست که بخواهم درباره ی خودم بدان اشاره کنم. برخی اطلاعات را می توان درین وبلاگ مشاهده کرد. فقط این نکته را می افزایم که از گفتن و شنیدن و به خصوص خواندن لذت عمیق می برم ، امّا در نهایت سر و ساده پیروِ مذهبِ نوشتنم. همین. | |