|
عباس مهیاد ABBAS MAHYAD
| ||
درآمدی بر روانکاوی (قسمت ششم)زیگموند فروید — ۱۸۵۶–۱۹۳۹ سال نگارش و ارائه: ۱۹۱۵–۱۹۱۷ سالهای انتشار: ۱۹۱۶–۱۹۱۷ بخش دوم — رؤیادرس هشتم (ادامه)Der Traum The Dream Le rêve ۲۵. خواب به عنوان محافظ خوابیکی از ایدههای مهم نظریه فروید این است که رؤیا میتواند به حفظ خواب کمک کند. به جای اینکه یک محرک روانی فرد را بیدار کند، ممکن است رؤیا راهی برای پردازش آن ایجاد کند. به بیان ساده: محرک روانی ↓ رؤیا ↓ ادامه خواب این ایده بعداً در بحث نقش رؤیا به شکل دقیقتری بررسی میشود. ۲۶. اما این «محافظت» کامل نیسترؤیا همیشه موفق نمیشود تعارض یا تحریک روانی را به شکلی آرام مدیریت کند. به همین دلیل ممکن است:
این موارد نشان میدهند که فرایند رؤیا همیشه بدون مشکل پیش نمیرود. ۲۷. کابوسکابوس Albtraum nightmare cauchemar کابوس یک مسئله نظری مهم ایجاد میکند: اگر رؤیا با تحقق آرزو ارتباط دارد، چرا بعضی رؤیاها با ترس شدید همراهاند؟ فروید این مسئله را با پیچیدهتر کردن مفهوم آرزو، سانسور و تعارض بررسی میکند. در اینجا نباید به یک پاسخ ساده بسنده کرد. ۲۸. تضاد میان آرزوی آگاهانه و ناخودآگاهممکن است فرد در سطح آگاهانه چیزی را نخواهد، اما در سطح دیگری از روان گرایشی متفاوت وجود داشته باشد. در این حالت، رؤیا میتواند محصول برخورد این سطوح باشد. پس: «من این را نمیخواهم» لزوماً تمام حقیقت روانی فرد نیست. اما از طرف دیگر، نباید هر چیزی را که فرد انکار میکند فوراً «آرزوی ناخودآگاه» نامید. تحلیل باید از شواهد تداعیایی خود فرد پیروی کند. ۲۹. اهمیت تفسیر محتاطانهاین اصل برای خواندن علمی فروید بسیار مهم است: هر رؤیا یک فرمول آماده ندارد. نمیتوان گفت: «هر سقوط = فلان معنا» یا: «هر خانه = فلان شخص» یا: «هر آب = فلان میل.» در روش فرویدی، زمینه شخصی و تداعیهای فرد تعیینکنندهاند. ۳۰. ساختار کلی درس هشتماکنون میتوانیم چهار مرحله اصلی را کنار هم بگذاریم: مرحله اولافکار نهفته ↓ مرحله دومسانسور ↓ مرحله سومکار رؤیا شامل: تراکم + جابهجایی + تبدیل به تصویر ↓ مرحله چهارممحتوای آشکار این چهار مرحله ستون اصلی نظریهای هستند که فروید در این بخش میسازد. ۳۱. ارتباط با بخش اول کتابدر بخش اول دیدیم: قصد آگاهانه با: گرایش دیگر تعارض پیدا میکند. در این بخش: آرزوی نهفته با: سانسور و نیروهای مخالف روبهرو میشود. در هر دو مورد نتیجه یک چیز است: محتوای روانی به شکل مستقیم ظاهر نمیشود. بلکه: تغییر شکل مییابد. ۳۲. نکته محوری درساگر بخواهیم کل درس را در یک فرمول فشرده کنیم: افکار نهفته ≠ محتوای آشکار و فاصله میان این دو را: کار رؤیا ایجاد میکند. این فاصله همان چیزی است که امکان تعبیر روانکاوانه را به وجود میآورد. واژههای کلیدیکار رؤیا تراکم جابهجایی سانسور افکار نهفته محتوای آشکار عاطفه کابوس واقعیت روانی نتیجه درس هشتمدر این مرحله، نظریه رؤیا را میتوان چنین فهمید: افکار نهفته ممکن است حاوی آرزوها، خاطرات، تجربههای روزانه و تعارضهای روانی باشند. این افکار به دلیل سانسور نمیتوانند همیشه به شکل مستقیم ظاهر شوند. بنابراین کار رؤیا آنها را تغییر میدهد: تراکم جابهجایی تبدیل افکار به تصویر ↓ محتوای آشکار رؤیا و تحلیل روانکاوانه حرکت معکوس را انجام میدهد: محتوای آشکار → تداعی → افکار نهفته → درک تعارض و آرزوی روانی در ادامه، بحث به جزئیات بیشتری درباره همین فرایندهای کار رؤیا و چگونگی ارتباط آنها با تعبیر عملی رؤیا میرسد. بخش دوم — رؤیاادامه: بخش بعدیدر این قسمت، بحث را از همان نقطهای ادامه میدهیم که درباره کار رؤیا، تراکم و جابهجایی رسیدیم. برای دقت بیشتر، اصطلاحات را بر مبنای اصطلاحات رایج در متنهای روانکاوی میآورم و از نسبتدادن شماره فصل یا صفحهای که بدون داشتن نسخه مشخص کتاب قابل اطمینان نیست، خودداری میکنم. ۱. از «محتوای رؤیا» به «تعبیر رؤیا»محتوای آشکار رؤیا آن چیزی است که خواببیننده میتواند پس از بیداری بازگو کند. در برابر آن: افکار نهفته رؤیا قرار دارند. این دو را نباید یکی دانست. فرد ممکن است بگوید: «در خواب دیدم در خانهای ناشناس هستم و کسی را جستوجو میکنم.» این فقط روایت رؤیا است. تحلیل از اینجا آغاز میشود که ببینیم: «خانه» چه چیزی را تداعی میکند؟ «جستوجو کردن» چه ارتباطی با زندگی فرد دارد؟ «آن شخص» چه جایگاهی در تاریخچه او دارد؟ ۲. رؤیا یک متن فشرده استمیتوان رؤیا را مانند متنی دانست که مقدار زیادی از محتوای روانی در حجم بسیار کمی از آن فشرده شده است. مثلاً یک صحنه کوتاه ممکن است به:
مرتبط باشد. این همان چیزی است که تراکم توضیح میدهد. تراکم ۳. هرچه رؤیا کوتاهتر است، الزاماً سادهتر نیستیک رؤیای چندثانیهای ممکن است تداعیهای بسیار گستردهای داشته باشد. بنابراین نباید حجم روایت رؤیا را با حجم محتوای روانی آن یکی گرفت. فرمول ساده: روایت کوتاه ≠ معنای روانی کم گاهی برعکس، یک عنصر کوچک میتواند تعداد زیادی مسیر تداعی را در خود جمع کند. ۴. رؤیا و «جابهجایی اهمیت»جابهجایی ممکن است فرد پس از بیداری بگوید: «عجیب است که چرا این قسمت خواب اینقدر مهم به نظر میرسید.» همین سؤال میتواند نقطه آغاز تحلیل باشد. چرا این عنصر؟ چرا این شخص؟ چرا این مکان؟ چرا این احساس؟ زیرا ممکن است اهمیت روانی از یک موضوع به موضوع دیگری منتقل شده باشد. ۵. اهمیت عاطفهعاطفه در تحلیل رؤیا فقط تصویر اهمیت ندارد. شدت احساس نیز اهمیت دارد. مثلاً ممکن است شخص خواب ببیند یک لیوان شکسته است، اما با وحشت بسیار شدید از خواب بیدار شود. در اینجا سؤال این نیست که: «لیوان چه نمادی است؟» بلکه: چرا این صحنه چنین شدت عاطفیای ایجاد کرده است؟ این سؤال میتواند مسیر تحلیل را باز کند. ۶. جدایی تصویر و عاطفهگاهی ممکن است تصویر رؤیا تغییر شکل دهد، اما عاطفه نیز به همان نسبت در همان نقطه باقی نماند. در نتیجه ممکن است: محتوای اصلی یک جا باشد، اما: شدت عاطفی در جای دیگری ظاهر شود. این مسئله با مفهوم جابهجایی قابل بررسی است. ۷. چرا رؤیا به شکل مستقیم سخن نمیگوید؟زیرا میان افکار نهفته و آگاهی مانعی وجود دارد. سانسور باعث میشود برخی محتواها نتوانند به شکل مستقیم وارد آگاهی شوند. در نتیجه، محتوای نهفته باید تغییر کند. پس رؤیا بهجای اینکه بگوید: «من نسبت به این شخص احساس متناقضی دارم»، ممکن است صحنهای بسیار متفاوت بسازد. ۸. رؤیا و سازشدر اینجا مفهوم: تشکیل سازشی اهمیت پیدا میکند. یک سو: آرزو و سوی دیگر: مقاومت / سانسور قرار دارد. نتیجه نه کاملاً آرزو است و نه کاملاً سرکوب. بلکه محصولی میانه و تغییرشکلیافته است: رؤیا. ۹. چرا فرد ممکن است از آرزوی خودش بیخبر باشد؟زیرا فروید میان: آگاهی و: زندگی روانی ناخودآگاه تمایز میگذارد. فرد ممکن است صادقانه بگوید: «من چنین چیزی نمیخواهم.» اما تحلیل روانکاوانه میپرسد: «آیا این گفته تمام لایههای روانی فرد را بیان میکند؟» اگر تعارضی وجود داشته باشد، ممکن است گرایش دیگری در سطح ناخودآگاه فعال باشد. ۱۰. سرکوبسرکوب سرکوب به معنای ناپدید شدن محتوا نیست. بلکه محتوایی که با شرایط آگاهی سازگار نیست، از دسترسی مستقیم آگاهی کنار گذاشته میشود. اما ممکن است همچنان اثر خود را حفظ کند. در نتیجه: سرکوب → بازگشت غیرمستقیم → رؤیا / لغزش / نشانه برچسبها: زیگموند فروید, درآمدی بر روانکاوی, روان کاوی, مسایل اصلی روانکاوی [ دوشنبه بیست و ششم مرداد ۱۴۰۵ ] [ 23:23 ] [ عباس مهیاد ]
|
درباره وبلاگ  عباس مهیاد. نویسنده، پژوهش گر فلسفه و ادبیات، شاعر، فیلمساز، مترجم، منتقد. چیز چندانی نیست که بخواهم درباره ی خودم بدان اشاره کنم. برخی اطلاعات را می توان درین وبلاگ مشاهده کرد. فقط این نکته را می افزایم که از گفتن و شنیدن و به خصوص خواندن لذت عمیق می برم ، امّا در نهایت سر و ساده پیروِ مذهبِ نوشتنم. همین. | |